مهارت خوب گوش دادن

چرا مهارت خوب گوش دادن مهم است؟

تکنیک شنیدن فعال و یا همان مهارت خوب گوش دادن، بیش از هر چیز منجر به ابراز همدردی می‌شود. همدردی و ابراز آن به خوبی می‌تواند میان افراد ارتباط قوی ایجاد کند.
همه ما شنیده ایم که می‌گویند: خوب شنیدن هنر است. آیا آخرین باری را به یاد دارید که مشغول صحبت با کسی بوده اید و حس کرده اید او فقط مقابل شما حضور دارد و به حرف‌هایتان گوش نمی‌کند؟

مهارت گوش دادن یکی از مهمترین مهارت‌هایی است که در موفقیت شغلی و کیفیت روابطمان با دیگران تأثیر بسزایی دارد.

خیلی از ما چون به اشتباه فکر می‌کنیم که یک شنونده ی سراپا گوش هستیم، هیچ وقت به صرافت یادگیری این مهارت نیفتاده‌ایم.

خوب گوش دادن مثل فن بیان، یک مهارت آموختنی است.

که در ادامه ی این مقاله با اصول اولیه ی آن آشنا خواهید شد.

گوش دادن یعنی توانایی دریافت و درک صحیح پیام‌ها در فرآیند ارتباط، این توانایی کلید همه ی ارتباطات موثر است.

چنانچه به مهارت گوش دادن مسلط نباشید به آسانی ممکن است پیام‌های ارسالی از سوی طرف مقابلتان را اشتباه برداشت کنید.

در چنین شرایطی فرآیند ارتباط بی اثر شده و به سادگی موجب ناامیدی و رنجش فرستنده ی پیام خواهد شد.

همان طور که پیداست گوش دادن یکی از مهم‌ترین مهارت‌های ارتباطی به شمار می‌رود. آنقدر مهم که بسیاری از کارفرمایان برجسته برای کارمندان‌شان جلسات آموزش مهارت گوش دادن ترتیب می‌دهند.

افزایش سطح رضایت مشتریان بهبود کارآمدی در نتیجه ی اشتباهات کمتر و افزایش تبادل اطلاعات چند نمونه از مزیت‌هایی هستند که در پی یادگیری مهارت گوش دادن حاصل می‌شوند.

بسیاری از رهبران و کارآفرینان موفق موفقیت خود را مدیون خوب گوش دادن هستند.

به اعتقاد ریچارد برانسون مهارت گوش دادن یکی از مهمترین عوامل موفقیت شرکت هواپیمایی ویرجین آتلانتیک (Virgin Atlantic) بوده است.

با توجه به اینکه خوب گوش دادن از جمله مهارت‌هایی محسوب می‌شود که در زیربنای تمامی روابط انسانی مثبت قرار دارد، پس به نفع همگی ماست که کمی وقت بگذاریم و مهارت گوش دادن را که عنصر سازنده ی موفقیت است در خودمان پرورش دهیم.

بزرگسالان به طور متوسط ۷۰ درصد اوقات‌شان را درگیر فرآیندهای ارتباطی هستند که ۴۵ درصد آن به گوش دادن ۳۰ درصد به حرف زدن ۱۶ درصد به مطالعه و ۹ درصد به نوشتن اختصاص می‌یابد.

کیفیت ۴۵ درصدی که صرف گوش دادن می‌شود فقط در حوزه ی کسب و کار مؤثر نیست، بلکه بر زندگی شخصی افراد نیز تأثیر گذاشته و موجب گسترده‌تر شدن تعداد دوستان و شبکه‌های اجتماعی، ارتقای عزت نفس و اعتماد به نفس کسب نمرات عالی‌تر در دوران تحصیل و حتی تقویت سلامتی و تندرستی عمومی بدن می‌شود.

همچنین مطالعات نشان داده است که حرف زدن موجب بالا رفتن فشار خون خواهد شد. در حالی که گوش دادن با دقت به افت فشار خون می انجامد.

آزمون مهارت خوب گوش دادن

اگر می‌خواهید بدانید چقدر شنونده خوبی هستید، به سوالات آزمون زیر پاسخ دهید:

این تست را با دقت و صداقت انجام دهید تا بدانید آیا شنونده خوبی هستید یا نه؟

1- هنگامی که دوستانم مطلبی در دلشان دارند، من را محرم اسرار خود می‌دانند. (صحیح ) (غلط)

2- علاقه ای به شنیدن مشکلات دیگران ندارم. (صحیح) (غلط)

3- در محافل اجتماعی و در جمع دیگران هنگام صحبت مخاطب و موضوع صحبتم را عوض می‌کنم و سراغ دیگری می‌روم چون فکر می‌کنم موضوعات بهتر و جالب‌تری برای سرگرم شدن وجود دارد. (صحیح) (غلط)

4- از صحبت کردن با فردی که مدام از حواشی صحبت می‌کند و سر اصل مطلب نمی‌رود کلافه و عصبی می‌شوم. (صحیح) (غلط)

5- معمولا صحبت دیگران را تمام می‌کنم و نشان می‌دهم که ادامه جمله آن‌ها را می‌دانم. (صحیح) (غلط)

6- وقتی کسی با من صحبت می‌کند به جوابی که می‌خواهم به او بدهم یا موضوع بعدی برای صحبت فکر می‌کنم. (صحیح) (غلط)

7- شنیدن صحبت بیشتر مردم برایم کسل کننده است. (صحیح غلط)

8- در مقایسه با دیگران من بیشتر در جمع‌ها صحبت می‌کنم. (صحیح (غلط)

روش محاسبه نمره آزمون مهارت خوب گوش دادن

پس از آنکه به تمامی سوالات آزمون پاسخ دادید نوبت محاسبه نمره است.

برای این کار باید مطابق جدول امتیازات عمل کنید؛ یعنی به ازای هر پاسخی که مطابق این جدول باشد باید یک امتیاز برای خودتان در نظر بگیرید.

به عبارت دیگر اگر در سوال دوم گزینه صحیح را علامت زده اید یک امتیاز برای خودتان در نظر بگیرید در حالی که گزینه صحیح در سوال ششم بدون امتیاز است.

جدول امتیازات شماره سوال: ۸۷۶۵۴۳۲۱
گزینه های دارای امتیاز: صحیح / صحیح / غلط / غلط / غلط / غلط / غلط / غلط

تحلیل آزمون مهارت خوب گوش دادن

آزمون مهارت خوب گوش دادن به شرح زیر تفسیر می‌شود:

امتیاز ۶ و بالاتر:

شما شنونده خوبی هستید. دوستان و اطرافیان‌تان دوست دارند با شما صحبت کنند و همچنین از صحبت کردن با شما لذت می‌برند. اطرافیانتان هنگامی که درگیر مسئله‌ای شده یا با مشکلی مواجه می‌شوند نزد شما می‌آیند.

امتیاز ۳ تا ۵:

مهارت‌های خوب شنیدن شما در حد میانه است. وقتی به کسی علاقه مند باشید یا کسی در مورد موضوعات مورد علاقه شما صحبت کند، به خوبی به صحبت‌های او گوش می‌دهید اما در مواقع دیگر علاقه‌ای به شنیدن صحبت‌هایی که به نظرتان کسل کننده می‌آید، ندارید.

امتیاز کمتر از ۳:

متأسفانه شنونده خوبی نیستید، به همین دلیل کمتر کسی شما را مخاطب خود قرار می‌دهد. اگر هنوز افرادی در اطرافتان هستند که شما را مخاطب و محرم اسرار خود می‌دانند، سعی کنید با آموختن مهارت‌های خوب شنیدن آن‌ها را برای خود حفظ کنید.

خوب حالا از شما می‌خواهم امروز را به صورت اختصاصی به اجرای تک تک این موارد بپردازید و در نهایت به خودتون امتیاز دهید.
چند اصل اساسی وجود دارد که ما برای شما ذکر کرده ایم و از شما درخواست داریم که به عنوان یک قول امروز سعی به اجرای این اصوب کنید و در نهایت در انتهای شب به خودتان امتیاز دهید که تا چه اندازه توانسته‌اید در این مهارت‌ها درست عمل کنید.

البته بدانید که هر کاری نیاز به مداومت و تمرین دارد و توقع برای تغییر سریع کاملا اشتباه است.
ما فقط قصد داریم شما امروز دقت بیشتری بر روی این اصول داشته باشید و بعد هر روز سعی کنید این اصول را در روابط و زندگی تان پیاده سازی کنید:

ما در مورد هر اصل برای شما عزیزانم توضیح نوشته‌ایم تا بتوانید درک درست‌تری را از هر اصل داشته باشید.
موضوع مهم دیگر: لطفا سعی کنید در انتهای شب بنویسید چه نتیجه ای از اجرای این اصول بدست آوردید؟

حالا با دقت این مطالب را مطالعه کنید و سپس با تعهد کامل تمرینات را انجام دهید.

تمرین مهارت خوب گوش دادن

گوش دادن با شنیدن یکی نیست.

گوش دادن با شنیدن تفاوت دارد.

شنیدن به معنای توانایی درک صدا است؛ حال آنکه گوش دادن نیازمند تمرکزی به مراتب عمیق‌تر و استفاده از سایر حواس نیز است.

برای گوش دادن نه تنها باید به ماجرایی که تعریف می‌شود دل بدهید، بلکه لازم است به طرز بیان شیوه‌ی استفاده از زبان لحن و حرکات بدن گوینده نیز دقت داشته باشید.

به عبارت دیگر گوش دادن تنها به درک همزمان پیام‌های کلامی و فقط شنیدن کلمات گفته شده، کفایت نمی‌کند؛ بلکه برای مهارت خوب گوش دادن به چیزی بیشتر از گوش‌ها که مهارتی غیر کلامی است احتیاج دارید.
پس در مجموع مهارت خوب گوش دادن بستگی به این دارد که چه مقدار از حرف‌های طرف مقابلتان را شنیده و به مفهوم‌شان آگاه هستید.

دکتر رائیل نائومی من (Rachel Naomi Remen) ترویج دهنده ی طب تلفیقی در این باره می‌گوید:
گوش دادن اساسی‌ترین و قدرتمندترین شیوه ی برقراری ارتباط با دیگران است. فقط گوش دهید. شاید مهم‌ترین چیزی که همواره به یکدیگر ارزانی می‌کنیم همین توجه‌مان باشد.

خوب گوش دادن شامل زیر نظر گرفتن زبان بدن و توجه به ناهماهنگی‌های احتمالی بین پیام‌های کلامی و غیر کلامی ارسال شده از سوی گوینده است.

به بیان ساده تر یک شنونده ی خوب فقط به چیزی که گفته می‌شود گوش نمی‌دهد، بلکه به چیزهایی که گفته نمی‌شوند یا نصفه کاره به زبان می‌آیند نیز گوش می‌دهد.

مثلا اگر کسی به شما گفت که زندگی خوب و خوشی دارد، اما حین انتقال این پیام دندان‌هایش را به هم فشرد یا اشک در چشم‌هایش حلقه زد، بدانید که بین پیام کلامی و غیر کلامی او مغایرت وجود دارد.

اصول مهارت خوب گوش دادن

1- زبان به دهان بگیرید.

وقتی شخص دیگری در حال حرف زدن است به چیزی که می‌گوید گوش دهید، وسط حرفش نپرید، به جای او حرف نزنید و اجازه به جملاتش را تمام کند.

پس خاموش بنشینید و فقط گوش دهید. زمانی که صحبت گوینده با شما تمام شد آن وقت شاید لازم باشد. خودتان در مورد چیزی که گوش داده اید حرف بزنید و توضیح دهید تا مطمئن شوید که پیام طرف مقابلتان را درست متوجه شده اید.

2- خودتان را برای گوش دادن آماده کنید.

آرام باشید و همه ی توجه تان را به گوینده اختصاص دهید. به عبارت دیگر تمام چیزهای اضافه ی دیگر را از ذهنتان دور بریزید. ذهن انسان به آسانی به سمت افکار دیگر پرت میشود مثلا اینکه «ناهار چی باید بخورم؟ کی باید از اینجا برم تا به اتوبوس برسم؟ می‌خواد بارون بیاد؟»

همه ی تلاشتان را به کار بگیرید و این قبیل افکار نامربوط را از سرتان بیرون کنید تا بتوانید تمام و کمال روی پیام‌های ارسالی از سوی طرف مقابل‌تان تمرکز کنید.

3- گوینده را راحت بگذارید طوری رفتار کنید که گوینده برای صحبت کردن احساس راحتی کند. نیازها و علایق طرف مقابلتان را هم مد نظر قرار دهید. بد نیست گاهی سر بجنبانید یا از حرکات و کلماتی استفاده کنید که گوینده برای ادامه صحبت ترغیب شود.

4- ارتباط چشمی فراموشتان نشود، اما حواستان باشد که خیره نشوید خلاصه اینکه یک جوری به طرف مقابلتان نشان دهید که دارید گوش می‌دهید و حرف‌هایش را می‌فهمید.

5- حواس گوینده را پرت نکنید.
فقط و فقط به چیزی که گفته می‌شود توجه کنید. خط خطی کردن یا بازی کردن با کاغذهای جلوی دستتان از پنجره بیرون را دید زدن، ور رفتن با ناخن های دست و کارهای این شکلی را کنار بگذارید این رفتارها علاوه بر اینکه موجب وقفه‌های بی مورد در فرآیند ارتباط می‌شوند، حواس طرف مقابل‌تان را پرت کرده و این حس را به او منتقل می‌کنند که از حرف‌هایش خسته شده اید و به پیامی که سعی در انتقالش دارد بی اعتنا هستید.

6- همدلی کنید. بهتر است دیدگاه طرف مقابلتان را بفهمید و به قضایا از دید او نگاه کنید. دیدگاه‌هایی را که از قبل برای خودتان ساخته اید کنار بگذارید و با ذهنیت باز وارد مکالمه شوید تا بیشتر بتوانید با گوینده ابراز همدلی کنید.

چنانچه چیزی گفته شد که خلاف نظر شما بود، اندکی به خودتان فرصت دهید تا بتوانید به یک استدلال محکم در جهت اثبات مخالفت‌تان دست پیدا کنید. در هر صورت به یاد داشته باشید که با دیدگاه‌ها و نظرات دیگران با ذهنیت بسته مواجه نشوید.

7- صبور باشید.
گاهی ممکن است طرف مقابلتان مکث کند. شاید هم یک مکت طولانی، اما مکث کردن همیشه به این معنی نیست که حرف گوینده تمام شده است.

پس صبور باشید و اجازه دهید که طرف مقابلتان با زمان بندی خودش پیش برود. گاهی اوقات طول می‌کشد تا آدم‌ها در مورد اینکه چه چیزی بگویند و چطور مطلبشان را عنوان کنند، به نتیجه برسند. بنابراین هر وقت کسی مکت کرد فورا رشته‌ی کلام را به دست نگیرید و سعی نکنید که جمله اش را با کلمات خودتان تمام کنید.

8- تعصبات شخصی را کنار بگذارید.
بی طرف باشید. زود نرنجید و اجازه ندهید که عادات و رفتار گوینده حواستان را از اصل مطلب دور کند. توجه داشته باشید که هر آدمی طرز بیان خودش را دارد.

بعضی‌ها دست پاچه تر یا خجالتی‌تر از دیگرانند؛ بعضی‌ها لهجه ی محلی دارند یا حرکات دستشان زیاده از حد است؛ بعضی ها دوست دارند موقع حرف زدن قدم بزنند و بعضی دیگر هم خوششان می آید که بی حرکت بنشینند.

پس فقط و فقط به چیزی که گفته می‌شود توجه کنید و نگذارید که شیوه‌های فردی بیان مطلب حواستان را پرت کنند. به لحن گوینده گوش دهید.
حجم و لحن صدا، چیزهایی را به آنچه گفته می‌شود اضافه می‌کنند. یک گوینده ی توانا حجم صدا و لحنش را طوری تنظیم می‌کند که از دقت شنونده کم نشود.

مردم در مواقع خاص از زیر و بمی لحن و حجم صدا برای رساندن مقصودشان کمک می‌گیرند و شما می‌توانید با توجه به این موارد به اهمیت مطلبی که عنوان می‌شود پی ببرید.

9- به طرز فکر گوینده گوش دهید نه فقط کلماتش
باید از حرف‌های طرف مقابلتان یک تصویر کلی برداشت کنید، نه اطلاعات تکه تکه و پراکنده. یکی از دشوارترین قسمت‌های خوب گوش دادن همین توانایی برقراری ارتباط بین تکه پاره های اطلاعات برای رسیدن به طرز فکر گوینده است.

برای آسان تر به دست آوردن این توانایی به توجه کافی پرهیز از حواس پرتی و تمرکز احتیاج خواهید داشت.

10- منتظر نشانه‌های ارتباط غیر کلامی بمانید.
به اشارات و حرکات بدن، حالات چهره و حرکات چشم ها دقت کنید. برای خوب گوش دادن فقط به گوش‌های خود اکتفا نکنید، بلکه از چشم‌هایتان هم کمک بگیرید. یعنی حواستان به اطلاعات اضافه‌تری که از طریق اطلاعات غیر کلامی منتقل می‌شود نیز باشد.

تک تک این اصول را هر روز تمرین کنید. خوب مهارت خوب گوش دادن یک شبه حاصل نمی‌شود. چرا که ترک عادت‌های قدیمی نیازمند صبر و تمرین است.

مارک تواین:

اگر قرار بود بیشتر از مقداری که گوش می‌دهیم حرف بزنیم، آن وقت دو زبان و یک گوش می‌داشتیم.